Intorex to nie tylko tokarka

Intorex to nie tylko tokarka

Ponad trzydzieści lat temu Maciej Olszewski przywiózł z targów kasetę wideo z maszynami Intorexu. Jego dzieci oglądały ją niemal jak bajkę, bo na ekranie cały czas coś się obracało, frezowało, przesuwało, zmieniało kształt. Dzisiaj podobnych filmów są w sieci tysiące, maszyny CNC nikogo już nie wprawiają w osłupienie, a mimo to jedno skojarzenie pozostało wyjątkowo trwałe: Intorex to tokarka. Dobra, solidna, nie tania i raczej do bardzo konkretnej roboty. Tyle że po trzydziestu latach rozwoju tej marki taki obraz jest już mocno niepełny.

Maciej Olszewski trafił na hiszpańskie maszyny trochę z przypadku, trochę z ciekawości i trochę dlatego, że w połowie lat 90. rynek wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiaj. Niemieckie i włoskie marki były czymś oczywistym, Hiszpania – niekoniecznie. Jak sam wspomina, wtedy kojarzyła się raczej z mandarynkami niż z przemysłowymi maszynami do obróbki drewna.

Najpierw była Cehisa, potem, podczas targów w Hanowerze, Intorex. Współpraca z obiema firmami przetrwała ponad trzy dekady.

W tym czasie sam Intorex poszedł daleko do przodu, natomiast polski rynek zachował pamięć głównie o tym, z czego firma była znana najwcześniej.

– Bardzo dużo osób cały czas szufladkuje Intorex w tokarki. A tokarki oczywiście były i są bardzo ważną częścią produkcji, tylko że to już dawno nie jest cała firma. Mamy centra CNC, obróbkę bryłową drewna, frezowanie, szlifowanie, maszyny specjalne, rozwiązania, których często nie ma u innych producentów.

Właśnie ta szufladka bywa dziś problemem, bo łatwo sobie wyobrazić tokarkę jako urządzenie stojące w kącie hali i przez dziesięć lat produkujące ten sam typ nogi meblowej. Trochę trudniej zobaczyć maszynę jako część większego procesu, szczególnie jeśli przez lata dana firma robiła wszystko po staremu i, co gorsza, całkiem nieźle na tym wychodziła.

Maciej Olszewski takich zakładów widział setki.

– Kiedyś było zupełnie naturalne, że mieliśmy jedną maszynę do jednej operacji, drugą do następnej, potem człowiek zdejmował detal, przenosił go dalej, ustawiał od początku i robił kolejną rzecz. Jeżeli był trudny kształt, to siedziało kilka osób z papierem ściernym i szlifowało ręcznie. I nikt się specjalnie nie zastanawiał, czy to ma sens, bo po prostu tak wyglądała produkcja.

Dzisiaj zaczęto liczyć nie tylko to, ile sekund trwa samo frezowanie czy toczenie, lecz także wszystko, co dzieje się pomiędzy kolejnymi operacjami. Człowiek musi podejść, zdjąć detal, przenieść go, odłożyć, ponownie ustawić, złapać bazę, sprawdzić. Niekiedy kilka razy przy tym samym elemencie. Kiedy pracowników było więcej, a ich koszt stanowił mniejszą część całego rachunku, można było na to patrzeć inaczej. Teraz firmy patrzą już uważniej.

– I dlatego ja wolę zacząć rozmowę nie od tego, jaki model maszyny klient chce kupić, tylko od tego, co on właściwie chce zrobić. Niech pokaże detal, opowie, jak dzisiaj wygląda jego produkcja, gdzie traci czas, co przekłada z jednej maszyny na drugą, co robi ręcznie. Wtedy można się zastanawiać, czy potrzebna jest tokarka, centrum, czy może coś jeszcze innego.

Tu właśnie zaczyna się ta mniej oczywista część Intorexu.

Jednym razem będzie chodziło o klasyczne elementy toczone, innym o schody, bardziej skomplikowane detale przestrzenne, nogi krzeseł, elementy dekoracyjne albo produkt, który nijak nie pasuje do katalogowego podziału maszyn. Była choćby specjalna maszyna do produkcji długich, około trzymetrowych wioseł. Najpierw trafiła do Szwecji, później, po upadku tamtejszego producenta, znalazła się w Polsce.

Takich historii Maciej Olszewski ma więcej, przy czym sam przestrzega przed robieniem z maszyn specjalnych sztuczki cyrkowej. Chodzi raczej o to, że Intorex od lat buduje kompetencje wokół pytań „jak to zrobić?” i „czy da się to zrobić inaczej?”, a nie wyłącznie „który model mamy w cenniku?”.

Trzy maszyny, trzy ustawienia i człowiek pomiędzy

Dobrze widać to na przykładzie urządzeń, które łączą kilka operacji w jednym procesie. Maciej Olszewski wspomina model, który scalał toczenie, frezowanie i szlifowanie. Kiedyś te trzy etapy oznaczały trzy stanowiska, kilka przełożeń materiału i trzy razy okazję, żeby detal ustawić trochę inaczej niż powinien.

– Przy jednym zamocowaniu odpada sporo rzeczy, których w samej tabeli parametrów nie widać. Nie trzeba ponownie bazować elementu, nie trzeba go przenosić, nie ma kolejnego miejsca, gdzie może się pojawić błąd. Do tego przejmujemy czynności, które dawniej wykonywali ludzie i które naprawdę nie należały do lekkich. Szlifowanie trudnych kształtów przez całą zmianę nie jest pracą, za którą dzisiaj ustawia się kolejka chętnych.

Zresztą nie tylko brak ludzi do pracy stał się problemem. W wielu polskich zakładach zaczyna brakować rzeczy bardziej przyziemnej: miejsca.

Maciej Olszewski lubi opowiadać o fabrykach, które rosły tak, jak akurat pozwalało życie. Najpierw był dom, przy nim warsztat, później hala, kawałek następnej hali, jeszcze magazyn, a gdzieś po drodze doszedł płot, droga dojazdowa, sąsiad i kilka innych przeszkód, których nikt nie brał pod uwagę dwadzieścia lat wcześniej.

– Najprostszy układ fabryki wygląda tak, że materiał wchodzi z jednej strony, przechodzi kolejne etapy i wychodzi z drugiej. U nas często wszystko się budowało etapami. Maszyna trafiała tam, gdzie akurat było miejsce, potem dochodziła następna i nagle po kilkunastu latach materiał robi po zakładzie wycieczkę.

Widział firmy, do których kolejnego urządzenia nie dało się już wprowadzić bez rozbierania ściany, i takie, gdzie produkcja rozciągała się na kilku poziomach, więc sama operacja ustawienia czterotonowej maszyny robiła się przedsięwzięciem logistycznym.

Jedna z bardziej ludzkich historii dotyczy klienta z gór, który po latach kombinowania z dojazdami, poziomami i ciasnotą wreszcie kupił teren pod rozwój firmy.

– Zadzwonił do mnie i powiedział: „Panie Macieju, kupiłem hektar na równym”. I naprawdę był szczęśliwy. Jak ktoś całe życie ma zakład na zboczu, to hektar na równym terenie zaczyna być marzeniem.

W takich warunkach wielofunkcyjność przestaje być technologicznym fajerwerkiem. Trzy maszyny to także trzy miejsca na hali, trzy punkty obsługi, więcej transportu między stanowiskami, więcej prądu i więcej miejsca, którego czasem zwyczajnie już nie ma.

Skoro o kosztach mowa, to Intorex zawsze miał jeszcze jedną łatkę.

Drogi. Trudno z nią dyskutować, bo przy wielu rozwiązaniach mówimy o inwestycjach zaczynających się od około 150 tys. euro, a bardziej zaawansowane konfiguracje potrafią kosztować dużo więcej.

Maciej Olszewski nie próbuje tu stosować handlowej gimnastyki i przekonywać, że 200 tys. euro to w zasadzie drobne. Woli opowiedzieć historię.

Była duża fabryka i czterech kooperantów dostarczających podobne elementy. Trzech z nich kupiło po kolei tę samą nowoczesną maszynę, kosztującą około 200 tys. euro. Czwarty został przy starej technologii. Przez chwilę wszystko było po staremu, tylko potem zaczęło być trochę mniej zamówień, trochę większa presja na jakość, trochę gorzej z terminami.

– I wtedy syn właściciela powiedział ojcu: w tym roku nie będzie Mercedesa. Trzeba kupić tę maszynę, bo tamci już ją mają, robią szybciej, lepiej i zaczynają nas wygryzać z rynku.

Można się oczywiście uśmiechnąć, ale problem był całkiem realny. Dwieście tysięcy euro nadal pozostawało kwotą wysoką, tyle że w pewnym momencie pojawiło się pytanie, ile kosztuje brak tej inwestycji.

Rębak też przestał być oczywistą odpowiedzią

Podobnie wygląda kwestia materiału. Przez lata w wielu zakładach panowała prosta zasada: to, co nie pasuje do podstawowej produkcji, idzie do rębaka, później może na brykiet albo do kotła. Przy tańszym drewnie, energii i suszeniu nikomu nie chciało się długo zastanawiać nad każdym kawałkiem tarcicy.

Teraz sytuacja wygląda inaczej.

– Zaczyna się szanować materiał. Drewno jest droższe, suszenie jest droższe, wszystko kosztuje więcej, więc ludzie zaczynają odkładać rzeczy, które kiedyś bez zastanowienia poszłyby do rębaka. Segregują, patrzą, czy jeszcze da się coś z tego zrobić.

I tu pojawia się wątek, który Maciej Olszewski przewija w rozmowie kilka razy: firma niekoniecznie musi wykorzystywać maszynę tylko do produktu, dla którego została kupiona.

Producent nóg meblowych będzie oczywiście najpierw myślał o tym, jak te nogi robić szybciej, dokładniej i taniej, ale nie jest powiedziane, że na tym musi się skończyć. Z pozostałości materiału można próbować robić krótsze serie, niewielką galanterię, elementy dekoracyjne albo produkty dla innego sektora. W rozmowie padają miski, młynki, zabawki, elementy budowlane. Trochę tego jest.

– Za rzadko ktoś przychodzi i mówi: robię to, ale chciałbym zacząć robić coś zupełnie innego. Najczęściej próbujemy jeszcze bardziej poprawić to, co już jest. Ktoś robi nogi, więc pyta, jak robić więcej nóg. To jest oczywiście naturalne, bo nowy produkt oznacza ryzyko, ale czasami warto się zastanowić, czy potencjał maszyny nie jest większy niż potrzeby, dla których została pierwotnie kupiona.

Maciej Olszewski wie zresztą dobrze, że od pomysłu do biznesu droga jest długa.

Sześć lat to nie pomyłka

Maciej Olszewski kiedyś usiadł i policzył, ile przeciętnie mija od pierwszego kontaktu z nowym klientem do sprzedaży pierwszej maszyny Intorexu.

Wyszło sześć lat.

– Sześć lat, nie sześć miesięcy. Przy pierwszej maszynie są wizyty, rozmowy, analiza produkcji, wydajności, detali. Czasem klient odkłada inwestycję, potem do niej wraca, czasem zmienia produkt albo rynek mu się zmienia. Jak już kupi pierwszą maszynę i wie, jak ona pracuje, następne decyzje są łatwiejsze, ale ten pierwszy krok dojrzewa długo.

Nie bardzo pasuje to do klasycznego obrazu handlowca, który wysyła ofertę, po tygodniu dzwoni z pytaniem „czy pan się zdecydował?” i na koniec miesiąca zamyka lead w programie sprzedażowym.

– Sprzedaż jest tak naprawdę końcowym efektem procesu. Ja wolę pojechać do klienta, zobaczyć, co on robi, przejść się po hali. Czasem on mówi: tu postawimy maszynę, a ja patrzę i widzę, że nie postawimy, bo detal wychodzi na prawą stronę, a po prawej jest ściana. Albo operator musi mieć dojście z tyłu. Takich rzeczy w katalogu nie ma.

Wtedy pojawia się miarka.

– Jak już chodzimy po hali z miarką, to wiem, że rozmowa weszła na dobry etap – śmieje się Maciej Olszewski.

Zdarzało się jednak, że to nie sprzedaż była najważniejszym momentem relacji. Kilkadziesiąt lat temu, jeszcze na początku pracy jako sprzedawca, Maciej Olszewski usłyszał od niemieckiego właściciela firmy SAMSTAG zdanie, które zapamiętał na długo.

– Powiedział mi: pierwszą maszynę sprzedajesz ty jako handlowiec, a drugą sprzedaje serwis. Ty przy drugim zakupie masz już tylko przyjechać i podpisać umowę.

Ta zasada zresztą całkiem nieźle się sprawdziła. Technodrewno ma własne zaplecze serwisowe w Golęczewie, klient nie trafia do anonimowego systemu zgłoszeń, tylko może zadzwonić bezpośrednio do serwisantów, a polski technik ma dziś takie doświadczenie z maszynami Intorexu, że producent korzysta z jego pomocy także przy uruchomieniach w innych krajach regionu, między innymi na Słowacji, Litwie, w Niemczech i w Czechach.

– Sam byłem wcześniej stolarzem, więc wiem, co znaczy maszyna, która stoi, i wiem, co znaczy czekanie na kogoś, kto może kiedyś przyjedzie. Dlatego serwis zawsze był dla mnie ważny. Zresztą są klienci, którzy kupowali następne Intorexy właśnie dlatego, że pierwsze urządzenia przez lata normalnie na siebie zarabiały.

Bywali i tacy, którzy mieli ich kilkadziesiąt. W jednej z firm pracowało 26 maszyn, sześć kolejnych czekało w rezerwie na awarie albo spiętrzenie zamówień, kilka następnych służyło jako dawcy części. Łącznie około czterdziestu urządzeń. Przy pracy na dwie, trzy zmiany, pięć czy sześć dni w tygodniu, po kilkunastu latach maszyna miała zwyczajnie prawo być zmęczona.

Maciej Olszewski nie lubi zresztą zapewnień o „niezniszczalności”.

– Nie ma rzeczy niezniszczalnych. Jeżeli maszyna pracuje kilkanaście lat po dwie albo trzy zmiany, to pewne elementy muszą się zużyć. Nie ma sensu klientowi opowiadać, że będzie inaczej, bo on i tak wie, jak wygląda produkcja.

Może właśnie tutaj warto wrócić do tej kasety z połowy lat 90., choć tylko na chwilę.

Wtedy największe wrażenie robiło to, że maszyna sama potrafiła zrobić coś, co wcześniej wymagało wielu czynności człowieka. Dzisiaj samo CNC nie jest już żadną magią, automatyzacja także przestała być słowem z przyszłości. Zmieniło się coś innego: coraz częściej nie pyta się już wyłącznie o to, ile sztuk maszyna zrobi w godzinę, lecz co może zmienić w całym zakładzie.

Czasem chodzi o trzy stanowiska zamienione w jedno. Czasem o kilka metrów kwadratowych hali. Czasem o człowieka, którego nie trzeba sadzać na osiem godzin z papierem ściernym. Innym razem o kawałek drogiego drewna, który nie trafi do rębaka, albo produkt, którego firma wcześniej nie robiła, bo zwyczajnie nie miała czym.

Maciej Olszewski wraca przy tym do jednego problemu: producenci zbyt często pytają, jak robić więcej tego samego, zamiast zastanawiać się, co jeszcze mogą zrobić z technologią, którą już mają.

I tu akurat nie ma jednej recepty. Raz odpowiedzią będzie kolejna noga do stołu, tylko wykonywana szybciej. Innym razem trzy metry wiosła. Po trzydziestu latach z Intoreksem można chyba bez większego ryzyka powiedzieć tylko tyle: jeśli rozmowa zaczyna się od tokarki, wcale nie musi się na niej skończyć.

~Bartosz Szpojda